ویژگی‌های مقاله‌های پژوهشی

امتیاز 5.00 ( 1 رای )

برای موفقیت و درست نوشتن مقاله های علمی و پژوهشی علاوه بر آگاهی، سطح سواد و دانش تخصصی درباره موضوع مورد نظر و فن نگارش و دستور زبان فارسی، افراد باید با اجزا و عناصر ساختاری مقاله نیز آشنا باشند. همچنین باید خاطر نشان کرد که این موارد چارچوب کلی بوده و ممکن است براساس نوع مقاله و دیدگاه نویسنده برخی از موارد در دیگری ادغام شوند، که با توجه به نوع نوشته متفاوت است. این تفاوت ها در شکل ظاهری بوده ولکن در همه مقالات اصول مشترک وجود دارد.

 

اصالت موضوع
در ارزیابی و امتیازدهی به مقاله های پژوهشی اصالت موضوع یکی از امتیازهای آن محسوب می شود. پویایی هر رشته به نحو قابل توجهی به تبیین بنیان های نظری آن بستگی دارد و این مهم از رهگذر تلاش های افرادی حاصل می شود که توانایی استنتاج ایده های موجود را از زوایای نو دارند.

عناصر و معیارهای ارزیابی اصالت موضوع به شرح زیر است.
# آیا مقاله گزارش پژوهشی است که قبلا انجام نشده است؟
# آیا نتایج این پژوهش مشارکتی در دانش حوزه مورد بررسی دارد ؟
# آیا دراین مقاله از تکنیک های تازه ای استفاده شده است؟
# تا چه اندازه تفکر انتقادی در مقاله دیده می شود؟
# آیا این پژوهش استمرار یک کار اصیل دیگر است؟

 

عنوان
نخستین بخش هر مقاله که توسط خوانندگان دیده می شود عنوان است. معمولأ نیز نخستین قضاوت خواننده درباره محتوای مقاله از مطالعه عنوان حاصل می شود. عنوان مقاله، که در واقع هویت مقاله و هدف آن را به نمایش می گذارد، باید روشن، گویا، جامع، مانع و تا حد ممکن مختصر باشد.

ویژگی های مورد ارزیابی عنوان مقاله به شرح زیر می باشد.
🔸عنوان مقاله منعکس کننده محتوای آن است.
🔹عنوان حاوی کلید واژه هاست وامکان بازیابی آن وجود دارد.
🔸درعنوان ازاختصارات مبهم استفاده نشده است.
🔹عنوان مقاله گویاست وهیچ ابهامی ندارد.
🔸از به کار بردن کلمات اضافه در عنوان پرهیز شده است.

 

چکیده
هدف از چکیده فراهم آوردن تصویری کلی درخصوص محتوای مقاله است. کارکرد چکیده آن است که به خواننده در تصمیم گیری برای مطالعه متن اصلی یا عدم مطالعه آن کمک کند. چکیده باید درست، دقیق، مستقل از متن، موجز، صریح، غیر قضاوتی، روان و منسجم باشد.

ویژگی ها ومعیارهای ارزیابی چکیده مقاله به شرح زیر است.
+ آیا چکیده تصویر درستی از محتوای مقاله راترسیم می کند؟
+ آیا اجزای چکیده متناسب باساختار مقاله اصلی است؟
+ آیاچکیده به خواننده در تصمیم گیری برای مطالعه متن کمک می کند؟
+ آیاچکیده خواننده رابه مطالعه متن اصلی ترغیب می کند؟
+ آیاچکیده دارای انسجام ویک دستی لازم می باشد؟

 

کلید واژه ها
دو روش برای انتخاب کلید واژه ها وجود دارد. روش اول که به انتخاب کلید واژه های کنترل معروف است، به کمک اصطلاح نامه ها صورت می گیرد. در روش دوم که تحت عنوان انتخاب آزاد شناخته می شود، براساس تصمیم نویسنده صورت می گیرد. در مجموع کلید واژه ها باید با موضوع اصلی مقاله تناسب کافی داشته باشند.

ویژگی های مورد ارزیابی کلیدواژه ها به ترتیب زیر می باشد.
* آیا کلیدواژه های انتخاب شده ارتباط موضوعی لازم بامحتوای مقاله رادارند؟
* آیا کلیدواژه های مرجع اصطلاح نامه مربوط انتخاب شده اند؟
* آیا ترکیبی از واژه های اعم واخص درانتخاب کلید واژه هالحاظ شده است؟
* آیا کلیدواژه هاهمان توصیف گرهای مورد استفاده درپایگاه هستند؟
* آیاتعداد کافی از دقیق ترین کلید واژه ها انتخاب شده اند؟

 

مقدمه
کارکرد مقدمه آماده ساختن ذهن خواننده برای ورود به بحث اصلی و تبیین اهمیت مقاله است. در واقع، مقدمه باید با تبیین اهمیت موضوع مقاله، خواننده را جذب کرده و او را به مطالعه آن علاقه مند سازد. در مقدمه مقاله، نویسنده باید با توجه به نیاز و سطح مخاطبان و ضمن پرهیز از حاشیه پردازی، مدخلی برای ورود به بحث اصلی باز کند.

معیارهای مورد ارزیابی مقدمه مقاله به شرح زیر است.
– تا چه اندازه در مقدمه از تکرار جملات کلیشه ای پرهیز شده است؟
– آیا مطالعه مقدمه ذهن خواننده رابرای مطالعه متن اصلی آماده می کند؟
– آیا در مقدمه استنادهای لازم برای تبیین سابقه موضوع وجود دارد؟
– آیا مقدمه سلیس و روان است که خواننده را به ادامه مطالعه ترغیب کند؟
– آیا تناسبی منطقی بین حجم مقدمه و حجم سایر بخش های مقاله وجود دارد؟

 

بیان مسئله
تبیین دقیق و روشن مسئله ای که انگیزه اصلی نگارش یک مقاله و اجرای طرح پژوهشی مورد نظر بوده، اهمیت ویژه ای دارد. در این بخش باید مسئله و موضوعی که زمینه ساز پژوهش شده است، همراه با حدود، ابعاد و جوانب آن به روشنی و به اختصار تبیین شود.

ویژگی های مورد ارزیابی بیان مسئله به شرح زیر است.
+ تا چه اندازه مسئله اصلی مقاله به روشنی بیان شده است؟
+ آیا تبیین مسئله پژوهش خواننده را در این زمینه اقناع می کند؟
+ آیا مسئله مطرح شده پیوندی با مسائل جاری حوزه موضوعی مقاله دارد؟
+ آیا اهمیت مسئله مقاله در حدی است که محوریک مقاله مستقل را شامل شود؟
+ آیا دربیان مسئله ایجاز و صراحت لازم لحاظ شده است؟

 

تبیین هدف/اهداف پژوهش
یکی از نخستین پرسش هایی که پس از انتخاب یک مقاله بر اساس عنوان آن در ذهن خوانندگان شکل می گیرد، کسب آگاهی نسبت به هدفی است که مقاله دنبال می کند و هدفی که پژوهش مربوط به آن دنبال کرده است.

ویژگی ها و معیارهای ارزیابی تبیین هدف مقاله در زیر آمده است.
– آیا هدف مقاله به روشنی توصیف وتبیین شده است؟
– آیا هدف مقاله متناسب با بیان مسئله تدوین شده است؟
– آیا هدف مقاله واقع بینانه است و با سطح مقاله تناسب کافی دارد؟
– آیا خواننده بدون دشواری می تواند هدف مقاله را در متن اصلی بیابد؟
– آیا درپایان مقاله نویسنده به اهدافی که درمقدمه آمده، رسیده است؟

 

پرسش/پرسش های پژوهش و گاهی فرضیه/فرضیه های پژوهش
هر پژوهشی درصدد پاسخگویی به پرسش یا پرسش هایی است که متناسب با هدف پژوهش تدوین شده اند. فرضیه،پیش بینی و انتظارات پژوهشگر را از نتایج پژوهش نشان می دهد و معمولا به رابطه دو یا چند متغیر اشاره دارد.

ملاک و ویژگی های ارزیابی پرسش ها و فرضیه های پژوهش در زیر آمده است.
* آیا پرسش های پژوهش به روشنی درمقاله ذکر شده اند؟
* آیا پرسش های پژوهش متناسب با هدف مقاله و مسئله مورد بررسی است؟
* آیا فرضیه ها براساس شیوه های صحیح فرضیه نویسی تنظیم شده اند؟
* آیا فرضیه ها روشن، بدون ابهام و آزمون پذیرند؟
* آیا انسجام لازم بین پرسش ها و سایر بخش ها مثل اهداف مقاله وجود دارد؟

 

پیشینه پژوهش

نشان دادن پیوند پژوهش حاضر با پژوهش های قبلی، نشان دادن احاطه نویسنده/نویسندگان به حوزه موضوعی مورد مطالعه، رهنمون ساختن خواننده به مطالعه منابع بیشتر و به تصویر کشیدن رویکردهای حاکم بر حوزه موضوعی مورد نظر و ترسیم ارتباط آنها با رویکرد مقاله.

عناصر وویژگی های ارزیابی پیشینه پژوهش به شرح زیزاست.
♦️تاچه اندازه رویکرد نویسنده درتدوین پیشینه پژوهش تحلیلی است؟
♦️آیا پیوند موضوع مقاله باسابقه پژوهشی آن به روشنی ترسیم شده است؟
♦️آیا منابع هسته درموضوع تحقیق مورد استناد قرارگرفته اند؟
♦️تاچه حدخواننده می تواند با منابع مرتبط باموضوع ازطریق مقاله آشنا شود؟
♦️آیا انسجام لازم درمنابع مورد استفاده درپیشینه پژوهش وجود دارد؟

 

معرفی پروژه تحقیقاتی
تبیین ویژگی های پروژه اجرا شده و آنچه باید درباره آن به خواننده گفته شود نیز اهمیت زیادی دارد. چگونگی شکل گیری پروژه و فضایی که در آن پژوهش اجرا شده از آن موارد است.

ویژگی های مورد ارزیابی پروژه تحقیقاتی به شرح زیر است.
♦️آیا ویژگی های متمایزکنندهپروژه پژوهشی از موارد مشابه ذکر شده است؟
♦️آیا اطلاعات لازم درخصوص سابقه پروژه ارائه شده است؟
♦️آیا تصویر روشنی ازمراحل اجرای مطالعه ذکر شده است؟
♦️آیاحجم مربوط به معرفی پروژه با سایر بخش های مقاله تناسبی منطقی دارد؟
♦️آیا مشخصات کسانی که درپژوهش نقش داشته اند به اختصار ذکر شده است؟

 

تشریح روش شناسی مورد استفاده و تبیین رویکرد مقاله
اجرای هرطرح پژوهشی مستلزم به کارگیری یک روش شناسی مناسب است که پژوهشگر را به اجرای طرح مورد نظر و پاسخ گویی به پرسش های پژوهش قادر می سازد.تبیین دقیق روش مورد استفاده و دلایل انتخاب آن از ویژگی های مهم هرمقاله علمی محسوب می شود و در زمان داوری مقاله مورد توجه داوران قرار می گیرد.

ویژگی های مورد ارزیابی روش شناسی مقاله به شرح زیر می باشد.
⚡️آیا روش مطالعه به روشنی تبیین و توصیف شده است؟
⚡️آیا دلایل انتخاب روش مورد استفاده ذکر شده است؟
⚡️آیا تناسب کارایی روش مورد استفاده با اهداف پژوهش ذکر شده است؟
⚡️آیا دلایل عدم انتخاب سایر روش های مشابه ذکر شده است؟
⚡️آیا شواهدی از به کارگیری این روش از سوی سایر پژوهشگران آمده است؟

 

ابزار گردآوری و تحلیل داده ها
اشاره مختصر به روش گردآوری و تحلیل داده ها برای خوانند گان بسیار مفید است و فرصتی فراهم خواهد آورد که با روش پژوهش گزارش شده از دلایل نتایج بدست آمده نیز آگاه شوند. در این قسمت لازم است چگونگی ابزار گرد آوری داده ها تبیین شود.

ویژگی های مورد ارزیابی ابزارگردآوری داده ها در زیر آمده است.
⚜️آیا ابزار گردآوری داده ها و روش تحلیل آنها به روشنی معرفی شده اند؟
⚜️آیا میزان روایی وپایایی ابزار استفاده شده مورد توجه نویسنده بوده است؟
⚜️آیا مزایا ومعایب ابزار بکار گرفته شده به دقت تشریح شده است؟
⚜️آیا نمونه هایی ازکاربرد این ابزار درسایر پژوهش ها ذکر شده است؟
⚜️آیا متن مقاله می تواند راهنمایی برای استفاده خواننده از این ابزار باشد؟

 

توصیف ویژگی‌های جامعه پژوهش و مشخصات نمونه گرفته شده از آن لازم است در یک مقاله علمی جامعه پژوهش و ویژگی‌های آن به دقت و در عین حال به اختصار معرفی شود.

ویژگی های مورد ارزیابی جامعه پژوهش در زیر آمده است.
🔸آیا جامعه آماری مورد مطالعه وویژگی های آن به دقت معرفی شده است؟
🔸آیا دلایل انتخاب جامعه پژوهش وارتباط آن با هدف مقاله ذکر شده است؟
🔸آیا شیوه نمونه گیری ودلایل انتخاب این شیوه به روشنی تشریح شده است؟
🔸آیا تناسب شیوه نمونه گیری با روش شناسی مقاله مورد توجه بوده است؟
🔸آیا چگونگی تعمیم بخشی نتایج حاصل ازنمونه به جامعه تبیین شده است؟

 

تبیین محدوده و محدودیت های پژوهش
هرطرح تحقیقاتی از نظر جامعه مورد مطالعه و هدفی را دنبال می کند، دارای محدوده مشخصی است که از سوی پژوهشگر و به منظور انجام پذیر شدن طرح تدوین می شود. محدوده هر پژوهش توسط خود پژوهشگر تعیین شده و بر روند پژوهش اعمال می شود. اشاره به محدودیت های مطالعه به محقق کمک می کند با نگاهی نقادانه به پژوهش خود بنگرد و نتایج بدست آمده رابهتر تفسیر کند. همچنین، قبول این محدودیت ها،به داور نشان می دهد که پژوهشگر در کارش منصف و واقع بین بوده و محدودیت های پژوهش را نادیده نگرفته است. سرانجام، با ذکر محدودیت ها، تصویر روشن تری از محیط پژوهش برای خوانندگان ترسیم می شود.

معیارها و ویژگی های مورد ارزیابی محدوده ومحدودیت های پژوهش به شرح زیر می‌باشد.
🔸آیا محدوده پژوهش ودلایل انتخاب آن به روشنی تبیین شده است؟
🔸آیا محدودیت های پژوهش و چگونگی مقابله باآنها ذکر شده است؟
🔸تا چه اندازه محدوده پژوهش متناسب با هدف مقاله و مسئله مورد بررسی است؟
🔸آیا نویسنده از تفاوت محدوده و محدودیت‌های پژوهش خود آگاه بوده است؟
🔸آیا روشی برای به حداقل رساندن تاثیر محدودیت ها پیش بینی شده است؟

 

ارائه یافته های توصیفی و تحلیلی (به کمک جدول و نمودار)
یافته های پژوهش باید ابتدا توصیف و سپس تجزیه و تحلیل شوند. معمولا در این بخش چهار سطح توصیف، مقایسه، تحلیل و تفسیر قابل مشاهده است که طی این مراحل به تدریج بر سهم نویسنده و اندیشه او در بیان مطالب افزوده می شود. توصیه می شود این جداول و نمودارها به نحوی تنظیم شوند که بیشترین اطلاعات را با اشغال کمترین فضا در اختیار خواننده قرار دهند.

ویژگی های مورد ارزیابی یافته های مقاله به شرح زیر است.
🔺آیا نتایج و یافته های پژوهش به روشنی توصیف و تبیین شده اند؟
🔻آیا نمودارها و جدول های ارائه شده در بخش نتایج گویا و روشن هستند؟
🔺آیا یافته های مقاله متناسب با پرسش ها و فرضیه ها ی مقاله است؟
🔻آیا یافته های مقاله هدف های اولیه مقاله را تامین می کند؟
🔺آیا پس از توصیف نتایج سهم کافی به تحلیل آن ها اختصاص داده شده است؟

 

بحث و نتیجه گیری
این دو بخش ممکن است همراه هم یا جداگانه اما معمولا به دنبال یکدیگر ارائه می شوند. نویسنده در این بخش پاسخ پرسش های پژوهش و برداشت نهایی خود را از پژوهش مطرح می کند. در این قسمت باید مقایسه ای بین نتایج بدست آمده در مقاله با آثار دیگران که در مرور نوشتار ها به آنها استناد شده است، صورت پذیرد.

ویژگی های مورد ارزیابی بحث و نتیجه گیری مقاله در زیر آمده است.
🔺آیا نتیجه گیری نویسنده به اندازه کافی مستدل ومستحکم است؟
🔻آیا پیوند و انسجام لازم بین نتیجه مقاله با یافته های آن وجود دارد؟
🔺آیا دربخش نتیجه گیری هدف های اصلی مقاله محقق شده است؟
🔻آیا یافته های پژوهش با نتایج پژوهش های مشابه دیگر مقایسه شده است؟

 

 پیشنهاد/پیشنهادهایی برای پژوهش‌های بعدی

معمولا مقالات علمی با ارائه پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی به پایان می رسند. مقاله علمی باید راهگشای سایر پژوهشگران در حوزه موضوعی خود باشد و به جای آن که سعی در گذاشتن نقطه پایانی برای یک موضوع داشته باشد، برای گشودن افق‌های تازه برای سایر محققان تلاش کند.

ویژگی های مورد ارزیابی برای پیشنهادهای مقاله در زیر آمده است.
🔸آیا مقاله با پیشنهاد‌های کاربردی برای حل مسئله مورد بررسی همراه است؟
🔸آیا پیشنهاد‌ها مبتنی بریافته ها و نتیجه‌گیری نهایی مقاله مطرح است؟
🔸 آیا مقاله با پیشنهاد های کاربردی مفیدی برای پژوهش های بعدی به پایان می رسد؟
🔸آیا ایده های نو وتازه برای سایر پژوهشگران و کارهای بعدی مطرح شده است؟
🔸آیا پیشنهادهای مطرح شده تحلیلی و عملی است؟

 

تقدیر وتشکر
معمولا در پایان مقالات علمی به نام افراد یا سازمان هایی که به نحوی در اجرای پژوهش گزارش شده نقش داشته اند، اشاره می شود.

ویژگی های مورد ارزیابی تقدیر وتشکر به شرح زیر است.
🔸آیا اطلاعات تکمیلی مربوط به مقاله در بخش تقدیر و تشکر آمده است؟
🔸آیا به نقش حامی مالی پژوهش در پایان مقاله اشاره شده است؟
🔸آیا نام کسانی که درامور پژوهش نقش مهمی داشته اند،ذکر شده است؟
🔸آیا نویسنده به مسیری که درتکمیل مقاله طی کرده، اشاره کرده است؟
🔸آیا به انتشارات دیگر برگرفته از پژوهش مورد بررسی اشاره شده است؟

 

منبع : همیار پژوهش

مطالعه بیشتر